Σάββατο, 14 Ιανουαρίου 2017

Η εξέλιξη των σχέσεων της Ρωσίας με χώρες Καύκασου και οι τελευταίες τάσεις σε αυτές






ΠΗΓΗ: Ι.ΔΙ,Σ



Κατά την δεκαετία 2000 αρχίζει να αλλάζει σταδιακά ο ρόλος της περιοχής της Κασπίας και της Μαύρης Θάλασσας στην παγκόσμια πολιτική σκηνή. Γίνεται ένα έδαφος μέσω του οποίου μπορούν να περάσουν οι διάδρομοι για τη διαμετακόμιση ενεργειακών πόρων από την Κεντρική Ασία και το Αζερμπαϊτζάν προς την Ευρώπη. Αυτό προσθέτει στη ρωσική πολιτική στον Νότιο Καύκασο άλλο ένα σημαντικό στόχο: να διατηρηθεί ο καθοριστικός ρόλος της Ρωσίας ως χώρας διέλευσης του πετρελαίου. Το Κρεμλίνο αντέδρασε οδυνηρά για τα έργα των εναλλακτικών τρόπων παράδοσης των υδρογονανθράκων στην Ευρώπη, θεωρώντας ότι αποτελεί απειλή για το ρόλο της Ρωσίας ως μιας σημαντικής χώρας διαμετακόμισης των ενεργειακών πόρων[1]. Αλλά στην πραγματικότητα, η αύξηση του ανταγωνισμού στο θέμα των οδών διαμετακόμισης ενέργειας αντικειμενικά ανάγκασε την ρωσική πολιτική στον Νότιο Καύκασο να επιδιώκει μια πιο ευέλικτη προσέγγιση για τα κράτη της περιοχής, κάτι που επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τη στάση της Ρωσίας για το Αζερμπαϊτζάν.
Στη δεκαετία του 2000, η κατάσταση γύρω από τον Νότιο Καύκασο άρχισε να αλλάζει σημαντικά λόγω της ενίσχυσης του ενδιαφέροντος για την περιοχή από την πλευρά των Μεγάλων Δυνάμεων - Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι στρατιωτικοί και πολιτικοί κύκλοι στη Δύση άρχισαν να συζητούν την ιδέα της επέκτασης του ΝΑΤΟ προς ανατολάς, η οποία προϋποθέτει την άσκηση επιρροής στις δύο μετα-σοβιετικές χώρες της Μαύρης Θάλασσας - την Ουκρανία και τη Γεωργία. Το 2007 η Βουλγαρία και η Ρουμανία έγιναν τα νέα κράτη μέλη της ΕΕ. Στη Ρωσία, η οποία, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ και την ΕΕ δεν μπορούσε να προσφέρει στις χώρες του Νοτίου Καυκάσου ένα μοντέλο ελκυστικής κοινωνικής τάξης, έβλεπαν την επέκταση αυτή ως έναν σημαντικό παράγοντα που αποδυναμώνει την επιρροή της στην περιοχή. Λόγω της επέκτασης της παρουσίας των ΗΠΑ και της ΕΕ στο Νότιο Καύκασο, οι χώρες που βρίσκονται στην περιοχή ξεκίνησαν να πιστεύουν ότι αυτές οι παίκτες θα βοηθήσουν στην επίλυση των παγωμένων συγκρούσεων. Η ανάπτυξη αυτών των προσδοκιών στις χώρες του Νοτίου Καυκάσου έχει επίσης προκαλέσει την ανησυχία στη Μόσχα η οποία φοβήθηκε να χάσει τελικά το μονοπώλιό της στις διαδικασίες αποκατάστασης της ειρήνης στην περιοχή. Σε γενικές γραμμές, η δραστηριότητα των δυτικών χωρών στον Νότιο Καύκασο από την αρχή έγινε αντιληπτή από το Κρεμλίνο ως μια προσπάθεια περιορισμού της επιρροής της Ρωσίας σε αυτόν τον σημαντικό για αυτήν τομέα του μετασοβιετικού χώρου[2].
Σήμερα, ο Νότιος Καύκασος για τους κυρίαρχους κύκλους στη Μόσχα γίνεται μια από τις σημαντικότερες γραμμές άμυνας των συμφερόντων της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Η δημιουργία μιας νέας πολιτικής προσέγγισης για την Γεωργία και τις συγκρούσεις στο έδαφός της έχει προκαλέσει σοβαρή συζήτηση στους ρωσικούς πολιτικούς κύκλους.
Η ένταση στις ρωσο-γεωργιανές σχέσεις αυξανόταν συνεχώς. Μετά την εκδίωξη από τη Γεωργία των Ρώσων στρατιωτών κατηγορούμενων για κατασκοπεία, η Ρωσική Ομοσπονδία απάντησε με την εισαγωγή του καθεστώτος άδειας παραμονής το 2006 και την μαζική απέλαση από τη χώρα με διάφορα προσχήματα των γεωργιανών πολιτών. Και, παρ' όλα αυτά, ο πόλεμος μεταξύ Γεωργίας και Νότιας Οσετίας δεν ήταν μια αναπόφευκτη διέξοδος από αυτή την κατάσταση. Αρκετές συνθήκες συνέβαλαν στο γεγονός ότι οι τεταμένες διμερείς σχέσεις έχουν εισέλθει στο στάδιο της ένοπλης σύγκρουσης. Από την κυβέρνηση Μπους πριν από τον πόλεμο έφτασαν στην Τιφλίδα, προφανώς, τα διφορούμενη σήματα, τα οποία θεωρήθηκαν από την κυβέρνηση του Μιχαήλ Σαακασβίλι, ως ένα είδος εγγύησης υποστήριξης των ΗΠΑ σε περίπτωση μιας στρατιωτικής αντιπαράθεσης με τη Ρωσία. Ούτε οι ΗΠΑ ούτε η ΕΕ δεν κατάφεραν να πείσουν τη Μόσχα ότι είναι έτοιμοι να λάβουν υπόψη τα συμφέροντα της Ρωσίας στην επίλυση των συγκρούσεων γύρω από τις αυτονομημένες περιοχές της Γεωργίας. Αντίθετα, οι δηλώσεις και οι ενέργειες των διπλωμάτων των ΗΠΑ και της Ευρώπης ερμηνεύτηκαν από το Κρεμλίνο ως ένα ανησυχητικό σύμπτωμα που έδειξε ότι η Δύση για άλλη μια φορά αγνοεί τα ρωσικά συμφέροντα. Στην Μόσχα φοβόταν επίσης ότι εάν η Ρωσία δεν λάβει δραστικά μέτρα για την προστασία πληθυσμού της Αμπχαζίας και της Οσετίας από τις προσπάθειες της Τιφλίδας να επιβάλλει με τη βία την εδαφική επανένταξη με τη Γεωργία, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική επιδείνωση της πολιτικής κατάστασης στο Βόρειο Καύκασο. Ως εκ τούτου, η ρωσική ηγεσία κατέληξε στο συμπέρασμα σχετικά με τη δυνατότητα χρήσης στρατιωτικής βίας κατά της Γεωργίας για την εξασφάλιση status quo στη ζώνη της σύγκρουσης μεταξύ Γεωργίας-Αμπχαζίας και Γεωργίας-Οσετίας.
Ο πόλεμος του 2008 ήταν ένα σημαντικό στάδιο στη ρωσική πολιτική στον Νότιο Καύκασο[3]. Ο ρόλος της Ρωσίας στην περιοχή άλλαξε και αντί για μία δύναμη η οποία προστατεύει το status quo έγινε μια ρεβιζιονιστική δύναμη. Προκειμένου να αποδείξει την πίστη της στην πολιτική διατήρησης status quo, η Ρωσία ριζικά ενεργοποίησε τις μεσολαβητικές προσπάθειες για ειρηνική διευθέτηση της σύγκρουσης στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ.
Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση που ξεκίνησε λίγο μετά τον Σεπτέμβριο του 2008 έχει αλλάξει την παγκόσμια πολιτική σκηνή. Οι ΗΠΑ και η ΕΕ, για διάφορους λόγους, αναγκάστηκαν να μειώσουν δραστικά την δραστηριότητα τους στον χώρο της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένης του Νότιου Καύκασου. Σε αυτό το πλαίσιο, έχουν χάσει την ικανότητα να δρουν ως παίκτες που είναι σε θέση να προσφέρουν στην περιοχή ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης και των διεθνών σχέσεων. Στη Μόσχα, θεώρησαν ότι ο κύριος στόχος έχει επιλυθεί ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης. Το ζήτημα της ένταξης της Γεωργίας στο ΝΑΤΟ αναβάλλεται επ' αόριστον. Η στρατιωτική παρουσία της Ρωσίας στην Αμπχαζία και τη Νότια Οσετία ενισχύθηκε και απόκτησε μια νέα, πιο σταθερή κατά τη νομική έννοια και μακροπρόθεσμη βάση.
Η κατάσταση στις ρωσο-γεωργιανές σχέσεις ξεκίνησε να αλλάξει αισθητά μετά τις βουλευτικές εκλογές στη Γεωργία, που οδήγησαν σε πραγματική αλλαγή εξουσίας στη χώρα. Η νέα κυβέρνηση του συνασπισμού "Γεωργιανό Όνειρο" ανακοίνωσε πρόθεση για την εξομάλυνση των σχέσεων με τη Ρωσία. Σύντομα ξεκίνησε ένα διάλογος μεταξύ των δύο χωρών στο επίπεδο των ειδικών εκπροσώπων των κυβερνήσεων. Για να εξασφαλιστεί η πρόοδος των διαπραγματεύσεων, τα μέρη συμφώνησαν να αποσύρουν από την συζήτηση τα πιο επείγοντα ζητήματα για τα οποία οι θέσεις τους αποκλίνουν δραματικά. Κατά τη διάρκεια των έξι μηνών από την έναρξη του διαλόγου κατάφεραν να συμφωνήσουν σχετικά με την επανάληψη των εξαγωγών προς τη Ρωσία των γεωργιανών προϊόντων, κυρίως γεωργικών, την επανάληψη της πλήρους παροχής αεροπορικών υπηρεσιών μεταξύ των δύο χωρών. Υπάρχουν καλές πιθανότητες για τη συνεργασία μεταξύ της Ρωσίας και της Γεωργίας στη διασφάλιση της ασφάλειας στην περιοχή και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας.
Τον τελευταίο καιρό η διπλωματική δραστηριότητα της Ρωσίας στον Νότιο Καύκασο έγινε πιο ενεργή και Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν λάβει μέρος στις διαπραγματεύσεις για διάφορα θέματα, μεταξύ των οποίων η εξαγωγή φυσικού αερίου προς τη Γεωργία, πωλήσεις όπλων προς την Αρμενία, και η διεύρυνση των σχέσεων με το Αζερμπαϊτζάν στον τομέα της πολιτικής και της ασφάλειας. Τέτοια ενεργοποίηση διπλωματίας παρατηρείται την ίδια στιγμή που άλλοι παίκτες, όπως η Τουρκία και η Δύση, αρχίζουν πιο δυναμικά να αμφισβητήσουν το δικαίωμα της Μόσχας για την πρωτοκαθεδρία στην περιοχή.[4]
Γενικά όσον αφορά τις τάσεις των χώρων του Καύκασου, η Γεωργία είναι σε μεγαλύτερο βαθμό προσανατολισμένη προς τη Δύση, η Αρμενία είναι στενά συνδεδεμένη με τη Ρωσία, ενώ το Αζερμπαϊτζάν διατηρεί ισχυρές σχέσεις με την Τουρκία. Στην πράξη, η σχέση μεταξύ των χωρών αυτών είναι πολύ περίπλοκη και κινδυνεύει να αλλάξει ριζικά ανά πάσα στιγμή.
Έκτος από την παρουσία ενόπλων δυνάμεων της Ρωσίας στην Αμπχαζία και Νότια Οσετία, αξίζει να σημειωθεί ότι στην Αρμενία, υπάρχουν 5.000 Ρώσοι στρατιώτες, και παρόλο που στο Αζερμπαϊτζάν η Ρωσία δεν έχει επισήμως καμία στρατιωτική παρουσία, οι στρατιώτες πιστοί στη Μόσχα, περικυκλώνουν το κράτος αυτό στα βόρεια και στα δυτικά, εξαναγκάζοντας Μπακού να συντονίζει τις αποφάσεις της με τα στρατηγικά συμφέροντα της Ρωσίας.
Η εμπλοκή της Ρωσίας στις συγκρούσεις στην Ουκρανία και την Συρία μαζί με την οικονομικές επιδράσεις της πτώσης των τιμών του πετρελαίου και των δυτικών κυρώσεων έχουν επηρεάσει αρνητικά την δυνατότητα της Ρωσίας να ασκεί την επιρροή στην περιοχή.
Η Γεωργία υπέγραψε την Συμφωνία Σύνδεσης με την ΕΕ το 2014 και άνοιξε το εκπαιδευτικό κέντρο της ΝΑΤΟ στο έδαφός της το 2015. Λόγω των βλέψεων της Ευρώπης για το Αζερμπαϊτζάν ως μία πιθανή επίλυση του προβλήματος ενεργειακής εξάρτισης από την Ρωσία, το τελευταίο αισθανόμενο την αυξανόμενη σημασία του στα μάτια της διεθνούς κοινότητας προσπαθεί να διατηρήσει πιο επιθετική θέση στην σύγκρουση με την Αρμενία[5]. Φαίνεται επίσης ότι η ΕΕ προσεγγίζει και την Αρμενία. Η Ύπατης Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής επισκεπτόμενη την Αρμενία μίλησε για την υιοθέτηση ενός διεθνούς μηχανισμού έρευνας των περιπτώσεων παραβίασης του καθεστώτος κατάπαυσης πυρών στην ζώνη του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, την ιδέα αυτή την έχουν προτείνει αρχικά οι ΗΠΑ στα πλαίσια του ΟΑΣΕ[6]. Αφού παραδοσιακά η Ρωσία έχει αναλάβει τον ρόλο του βασικού διαμεσολαβητή στην σύγκρουση αυτή, μάλλον αυτές οι κινήσεις της Δύσης θα προκαλέσουν μία αρνητική αντίδραση της Μόσχας.
Συνοψίζοντας, φαίνεται ότι σήμερα για πρώτη φορά μετά από την έναρξη παγκόσμιας οικονομικής κρίσης παρατηρείται μία σοβαρή αύξηση ενδιαφέροντος από την πλευρά όλων των βασικών παικτών για την περιοχή του Καύκασου. Η Ρωσία κινδυνεύει να χάσει μέρος τη επιρροής της στο συγκεκριμένο χώρο, αφού παράλληλα δέχεται πιέσεις λόγω οικονομικών προβλημάτων και της εμπλοκής της στις πολεμικές συγκρούσεις. Ταυτόχρονα η ενεργοποίηση των δραστηριοτήτων άλλων δυνάμεων στην περιοχή μπορεί να αποτελεί μία απειλή για την ασφάλεια και σταθερότητα των κρατών που βρίσκονται εκεί επειδή η ύπαρξη των παγωμένων εθνοτικών συγκρούσεων μαζί με την αντίδραση τις Ρωσία προς τις προσπάθειές εκτοπισμού της από την θέση δεσπόζουσας χώρας στην περιφέρεια μπορούν να οδηγήσουν στην έξαρση βίας.



[1] “Russia's Evolving Role in the Caucasus”, Stratfor, 9 March 2016, [Online at: https://www.stratfor.com/analysis/russias-evolving-role-caucasus ]
[2] Dmitry Alexandrov, “Russia and the West were predicted to have the fight for the South Caucasus”, Vzglyad, 20 August 2015, [Online at: http://vz.ru/politics/2015/8/20/762213.html ]
[3] Dmitry Alexandrov, “Russia and the West were predicted to have the fight for the South Caucasus”, Vzglyad, 20 August 2015, [Online at: http://vz.ru/politics/2015/8/20/762213.html ]
[4] “Russia's Evolving Role in the Caucasus”, Stratfor, 9 March 2016, [Online at: https://www.stratfor.com/analysis/russias-evolving-role-caucasus ]
[5] Dmitry Alexandrov, “Russia and the West were predicted to have the fight for the South Caucasus”, Vzglyad, 20 August 2015, [Online at: http://vz.ru/politics/2015/8/20/762213.html ]
[6] Akop Badalyan, “The South Caucasus at the threshold of a new stage”, Lragir, 3 March 2016, [Online at: http://inosmi.ru/politic/20160303/235610763.html ]

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Εμφανιζόμενη ανάρτηση

ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΤΑΔΡΟΜΕΙΣ (Vid) «ΜΕ ΗΘΙΚΟ ΑΤΣΑΛΙ»

                             ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΤΑΔΡΟΜΕΙΣ  «ΜΕ ΗΘΙΚΟ ΑΤΣΑΛΙ»                                                                 ...